Ağız mantarı ve protez stomatiti ağız mukozasını, yani ağzın içini örten dokuyu ilgilendirir. Gingivitis ve periodontitisle aynı hastalık değildir; bir kişide birlikte bulunabilir. Her beyazlık mantar, her protez altı kızarıklık da aynı sorun değildir.
Ağız mantarı (oral kandidiyazis) nedir?
Candida adlı maya ağızda hastalık yapmadan bulunabilir. Uygun koşullarda çoğalıp enfeksiyona yol açabilir. Silinebilen beyaz plaklar, altta kızarık/hassas yüzey, yanma, tat değişikliği veya ağız köşelerinde çatlaklar görülebilir. Bazı türlerde beyaz tabaka olmadan kızarıklık ön plandadır. Tanı için tabakayı evde kazımaya çalışmayın.
Kimlerde daha sık görülür?
Protez kullanımı, ağız kuruluğu, uzun süreli antibiyotik kullanımı, kortizon içeren inhalerler, diyabet ve bağışıklığı baskılayan hastalık/tedaviler yatkınlığı artırabilir. Bu etkenlerden birinin bulunması mutlaka enfeksiyon gelişeceği anlamına gelmez. İlaçları kendi kendinize kesmeyin. İnhaler kullananlar doğru kullanım ve sonrasında ağız çalkalama konusunda hekim/eczacı önerisine uymalıdır.
Protez stomatiti nedir?
Protezle temas eden dokuda, sıklıkla üst protezin altındaki damakta görülen iltihap ve kızarıklıktır. Ağrısız da olabilir. Candida ile ilişkili biyofilm önemli rol oynayabilir; gece protezi çıkarmama, yetersiz temizlik ve uyumsuz protezin travması da değerlendirilir. Protezin oturduğu yerdeki tek bir vuruk ile yaygın kızarıklık aynı şey olmayabilir.
Nasıl değerlendirilir?
Doku ve protezin iç yüzeyi, uyumu, kullanım alışkanlıkları ve risk etkenleri incelenir. Tipik durumlarda tanı klinik olabilir; tekrarlayan, alışılmadık veya tedaviye dirençli olgularda örnekleme ya da uzman değerlendirmesi gerekebilir. Silinmeyen kalıcı beyaz/kırmızı alanları “mantardır” diye geçiştirmeyin. İki haftayı geçen yara veya renk değişikliği muayene edilmelidir.
Tedavi yalnız ilaçtan ibaret değildir
Protez ve ağız temizliğinin düzenlenmesi, gece protezin çıkarılması ve uyum sorunlarının giderilmesi esastır. Gerekirse protez uyumlanır veya yenilenir. Uygun olguda hekim mantar ilacı ekleyebilir; protez stomatitinde ağızdan sistemik mantar ilacı rutin olarak gerekmez. Sadece ilaç kullanıp protezdeki biyofilmi ve risk etkenlerini bırakmak tekrarlamayı kolaylaştırabilir.
İlaç seçimi diğer ilaçlar ve sağlık durumuna göre yapılır; bazı mantar ilaçları özellikle kan sulandırıcılarla önemli etkileşim gösterebilir. Antibiyotik mantarın tedavisi değildir. Ev tipi çamaşır suyu, yoğun karbonat/kimyasal karışımlar veya yakıcı uygulamalar kullanmayın. Protez temizleyicisi materyal, metal ve tutucu parçalarla uyumlu olmalıdır.
Günlük bakım ve ne zaman yardım alınmalı?
Kalan dişleri ve ağız dokularını nazikçe temizleyin; protezin bütün yüzeylerini her gün temizleyin. Hekiminiz aksini söylemedikçe gece protezi çıkarın. Ağrı, kızarıklık veya gevşeme varsa kontrol planlayın; protezi kendiniz aşındırmayın. Yutarken ağrı/güçlük, sıvı alamama, bağışıklık baskılanması veya tedaviye rağmen düzelmeme durumunda gecikmeden hekim değerlendirmesi gerekir.
Total, parsiyel ve implant tutuculu protezler · Gingivitis, periodontitis ve ANUG
Kaynaklar
Kaynak kontrolü: 21 Ekim 2026.